Mobbing Türleri, Mobbingin Nedenleri ve Sonuçları

Merhaba, bir önceki yazımda mobbingi kavramsal olarak ele alıp konuya giriş yapmıştık. Mobbingin tanımı, tarihçesi, özellikleri ve aşamaları hakkında bilgi sahibi olmak için Mobbing Nedir? Mobbingin Tarihçesi ve Aşamaları başlıklı yazıma gidebilirsiniz. Bu yazı, öncekinin devamı niteliğinde olacak ve mobbingin türlerini, mobbing yapanların kişilik tiplerini, mobbingin nedenlerini ve sonuçlarını içeriyor olacak. Şimdi gelin yazıya mobbing türleri ile başlayalım.

  • Mobbing Türleri

A) Dikey Mobbing

Dikey mobbing türünde, üstlar astlara karşı veya astlar üstlere karşı mobbing uygular. Mobbing her türlü durumda herkes tarafından uygulanabilir ve yönetici, çalışanlarına karşı farklı davranışlar sergileyebilir.

B) Yatay Mobbing

Aynı statüye sahip olan, yani eşit yetki ve sorumluluklara sahip olan kişilerin birbirlerine karşı uygulamış oldukları mobbing türüdür. Bu yüzden yatay mobbing, genellikle terfi alabilmek adına aynı kademedeki kişiler tarafından birbirlerine karşı uygulanır. Kıskançlık ve sinsilikle birlikte bu mobbingi uygulayanlar, eğer çoğunluk tarafından desteklenmiyorlar ise uygulamış oldukları mobbingi inkar ederek bunun sadece bir çekişme olduğunu düşünmektedirler. Mobbing türleri bölümünü tamamladık, yazıya mobbing yapanların kişilik tipleri ile devam edelim.

  • Mobbing Yapanların Kişilik Tipleri

A) Paranoid Tipler

Paranoid bozukluğa sahip olan mobbing uygulayanlar, sürekli başka kişilerin kendilerine karşı komplo kurdukları ve zarar vermeye çalıştıkları düşüncesiyle yaşarlar. Bu yüzden her şeyden şüphe duyan paranoid tipteki bu kişiler, komplolara maruz kaldıklarını düşündüklerinden dolayı kendilerini savunmak amacıyla karşı taraf için komplo hazırlığı içerisinde bulunurlar.

B) Narsist Tipler

“Narsizm” kendini beğenmişlik anlamına gelmektedir. “Kendini beğenmiş” ruh haline sahip olan kişilere ise “narsist” adı verilir. Narsistler etnik, dinsel ve kişisel anlamda diğer kişilerden üstün olduklarına inanırlar. Bu bağlamda narsist kişiler sürekli başarı, güç ve zenginlik elde etme isteği içerisindedirler. Aşırı bir şekilde yüksek özgüvene sahip olan narsistler, bu durumlarını koruyabilmek için sürekli takdir edilmek ister ve kendilerine hayranlık duyulmasını beklerler. Narsist tipteki kişiler hiçbir şeyden yetinmezler ve tatminsizdirler.

C) Sadist Tipler

Sadist ruha sahip mobbingçiler, başkalarına karşı uygulamış oldukları her türlü eziyetten zevk alırlar. Bu yüzden acı çektirme, şiddet, yaralama gibi konulara ilgi duyarlar. Mobbinge maruz kalan kişinin içinde bulunduğu durumdan dolayı çöküntü içinde olmasından zevk alabilmektedirler. Buna ek olarak aşırı sadist kişilerin bu durumdan cinsel haz almaları da mümkündür. Mobbing uygulayan kişilerin büyük kısmı sadist ruh haline sahiptirler. Sadist kişiler açık veya üstü kapalı bir şekilde saldırı gerçekleştirebilmektedirler. Ayrıca iş yaşamı içerisinde kişileri gereksiz bekletmek ya da toplantıları gereksiz uzatmak gibi davranışlar da sergileyebilirler.

D) Obsesif Tipler

Obsesif kişilik bozukluğu olan kişiler oldukça düzenli, kontrolcü ve mükemmeliyetçidirler. Bu yüzden obsesif kişilerde abartılı düzen, cimrilik ve bir işi sadece kendisinin en iyi yapacağına inanmaktan dolayı kimseye güvenmeme gibi kişilik özellikleri görülebilir.

E) Uyumsuz Tipler

Birlikte yaşama anlayışına sahip olmayan, sosyal kurallara uymayan kişiler uyumsuz tipler olarak adlandırılır. Bu kişiler dünyayı sadece kendi anlayışları ile görürler ve utanmaz, sıkılmaz tavırlar sergilerler. Ayrıca bu kişiler hiçbir şekilde başlarına gelenlerden ders almazlar ve özel yaşantıları da düzgün değildir. Genellikle alkol, sigara, uyuşturucu gibi bağımlılık yaratan maddelere düşkündürler. Uyumsuz tipler için kurallara uymak adeta bir aptallıktır ve istediklerini elde etme yolunda hiçbir kuralı tanımazlar. Diğer kişilerin kendilerinden üstün özelliklere sahip olmasını kendileri için bir tehdit olarak algılarlar ve tehdit altında benmerkezcidirler.

  • Mobbingin Nedenleri

Mobbing genel olarak mobbingi uygulayanın veya maruz kalanın psikolojik yapısından, çalışılan kurumdan, toplumsal değerlerden ya da yargılardan kaynaklanabilmektedir. Mobbing bir kişinin ruhuna yapılan bir saldırıdır ve bu saldırı ile kişinin saygı duyulmayan biri haline gelmesi hedeflenir. Kişinin mevcut iş ortamından uzaklaşmasını sağlayacak türden dedikodular ve itibarını zedelemeye yönelik davranışlar mobbingi meydana getirir.

Örgütlerde meydana gelen mobbingin birçok nedeni vardır. Mobbing öncesinde kişiler arasında bir takım anlaşmazlıklar meydana gelir. Sonrasında diğerine göre güçlü olan kişi, karşısındaki kişiyi kendisine hedef belirleyerek psikolojik şiddet uygulamaya başlar. Mobbinge maruz kalan kişinin yaşadıkları karşısında boyun eğmeyi reddetmesi ve üzerinde sağlanmak istenen kontrole karşı çıkması halinde, saldırgan kişi daha da öfkelenerek kabalaşır ve harekete geçer. Tüm bu olanlar sonrası saldırganın tek bir amacı vardır, hedefindeki kişinin mümkünse iş yerinden bile ayrılmasını sağlayacak davranışlarda bulunmak.


Mobbing ile ilgili yapılan araştırmalar sonucunda mobbingin iş yerlerinde ortaya çıkmasına dair yönetim kaynaklı birçok neden saptanmıştır. Bu nedenlere hatalı personel alımı ve dönemsel işçi alımı örnek verilebilir. Bunun yanında kurumdan kaynaklanan bazı nedenler de mevcuttur. İşte o nedenlerden bazıları:

  • Aşırı disiplin anlayışı
  • Aşırı rekabetçi ortam
  • Eğitim eksikliği
  • Ekip çalışmasındaki yetersizlik
  • İletişimin yetersiz olması
  • İşletmedeki kötü yönetim
  • Küçülme ve yeniden yapılanma faaliyetleri
  • Saydamlığın olmayışı
  • Verimliliği arttırmaya yönelik baskılar
  • Yoğun stres

  • Mobbingin Sonuçları

Mobbinge maruz kalan kişide meydana gelen zararları ekonomik ve sosyal olmak üzeren iki şekilde ele almak gerekir. Mobbing nedeniyle kişinin fiziksel ve ruhsal sağlığını düzeltmek amacıyla sağlık sektörüne para harcaması, işten çıkarılması veya işten çıkmak zorunda bırakılması nedeniyle meydana gelen maddi kayıplar mobbingin ekonomik bölümüne örnek verilebilir.

Sosyal açıdan bakıldığında ise mobbinge maruz kalan kişinin tedirgin ve herkese karşı önyargılı olması, depresif hareketler sergilemesi nedeniyle insanların kendisinden uzaklaşması gibi durumlar mobbingin sosyal bölümüne örnek verilebilir.

Mobbingin yaratmış olduğu ekonomik ve sosyal etkiler bir araya getirildiği zaman kendine güvenini kaybetme, korkma, çekinme, sosyal ortamlardan kaçma, kendini değersiz hissetme, kronik yorgunluk, tükenmişlik duygusu, hakkının yendiği düşüncesi gibi şeyler mağdur üzerinde görülen olumsuz etkilerden bazılarıdır.

Tüm bunların yanında mobbing sadece maruz kalan kişide olumsuz etkiler bırakmaz. Mobbingin uygulandığı ortamda da olumsuz etkiler meydana gelir. Ekip çalışmasının bozulması, mobbingin örgüt üzerinde sağladığı en büyük olumsuz etkidir. Bu da mobbinge maruz kalanın artık işini düzgün yapamıyor hale gelmesinden ve mobbingi uygulayanın sadece mağdur ile uğraşıyor olmasından kaynaklanmaktadır. Böylece örgüt içindeki uyum zarar görür ve herkes bundan etkilenir, ekip çalışması bozulur.


Mobbing sonucunda işletmelerde kilit çalışanlar kaybedilmekte, işgücü devir oranı artmakta ve çalışanların motivasyonları düşmektedir. Ayrıca sorunların temeline inilmeden bazı çalışmaların yapılması da örgütün zayıf düşmesine yol açar ve başarısızlığı doğurur.

Mobbingin meydana getirdiği manevi zararlar gibi maddi zararlar da oldukça yüksektir. Psikolog Michael H. Harrison, ABD’de 2001 yılında 9.000 kamu çalışanı üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda kadın çalışanların %42’sinin, erkek çalışanların da %15’inin son 2 yıl içerisinde mobbinge maruz kaldığını belirtmiştir.

Ayrıca bunun sonucunda yaşanan zaman kaybı ve düşük verimlilik sebebiyle toplam 180 Milyon Dolar gibi oldukça yüksek bir maddi kayıp meydana gelmiştir. Yine 2001 yılına ait tahminlere göre örgüt içerisinde uygulanan mobbing sonucu meydana gelen stres ve stres kaynaklı hastalıkların tedavisinin endüstriye ve vergi ödeyenlere maliyeti de yıllık 12 Milyar Sterlin civarındadır.

Sonuç olarak stresle ilişkili hastalıkların yarısının, iş yerlerinde uygulanan mobbing nedeniyle olduğu tahmin edilmektedir. Mobbing ile ilgili hazırlamış olduğum mobbing türleri, mobbingin nedenleri ve sonuçları üzerine bilgi veren ikinci yazım da burada sona ermekte. İlk yazıya yazının başındaki linkten ulaşabilirsiniz. Yazı ve konu hakkındaki görüşlerinizi aşağıdaki yorumlar bölümünde paylaşabilirsiniz. Sonraki yazılarda görüşmek üzere…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir